را نابود مىسازد . فقر آدمى را از هرگونه غرور و توهم مىرهاند . مرد فقير چون گوى است كه هيچ حركتى را به ارادهء خود نمىكند . هر ضربتى را كه با چوگان بر او مىزنند تحمّل مىنمايد و بهر سوى كه بخواهند مىچرخد بىآنكه بداند يا بپرسد كه چرا مىزنند و چقدر مىزنند و كى مىزنند و كيان مىزنند . آدمى نيز بايد چنين باشد همه هوسها و تمايلات نفسانى را دور بريزد و فقير محض گردد و سربه‌سر احتياج و طلب شود . اين مختصر كه دربارهء عقايد شيخ نوشته شد جنبهء كلى دارد و مطلب تازه‌اى كه نمودار افكار و عقايد مخصوصهء بشيخ احمد باشد ندارد و كم‌وبيش مشابه گفته‌هاى ديگران و مشترك ميان جملهء صوفيان است بايد بكتب او دست يافت . كتب و آثار شيخ احمد جام در كتاب مقامات محمد غزنوى و خلاصة المقامات و مقالهء ذيل كه بقلم فرزند احمد يعنى شهاب الدين اسماعيل نوشته شده سيزده كتاب و رساله باحمد نسبت داده‌اند . 1 - انيس التائبين ، يك جلد داراى چهل و پنج فصل . از اين كتاب يك نسخه در كتابخانهء انجمن آسيائى بنگال موجود است « 1 » . حاجى معصوم نايب الصدر آن را ديده و مىنويسد : « انيس مونس خوبى است » « 2 » .

--> ( 1 ) - رك : فهرست كتابخانهء مزبور تأليف ولاديمير ايوانف ) wonavI ( ج يكم شمارهء 1169 ( نقل از مقالهء استاد ماير ص 64 ) . و دو مقاله از وى در مجلهء انجمن آسيائى بنگال مورخ 1922 ص 398 زيرنويس 1 و سال 1923 ص 295 . ايوانف مىنويسد كه شيخ هرچند كوشيده به فارسى فصيح كتابى بنويسد ولى گاه اصطلاحات لهجهء محلى خود را به كار بوده و كتاب انيس التائبين از اين نظر شبيه است بطبقات انصارى . ( مجلهء انجمن آسيائى بنگال ، 1923 ، ص 6 ) . اسم اين كتاب در هفت اقليم و طرائق الحقائق و كشف الظنون و عده‌اى ديگر از منابع بخلاف متن مقامات كه « انس » نوشته است « انيس » آمده و اين از جهت معنى نيز صحيح‌تر است . ( 2 ) - طرائق الحقائق چاپ 1318 قمرى ، جلد دوم ص 261 .